Sun, September 2, 2007 9:45 am
نويسنده : رحيم آريا
معرفی
رجال عمده افغانی در مشروطیت اول و دوم
به مناسبت استقلال افغانستان
میر غلام محمد غبار :
میرغلام محمد غبار ولد میر محبوب خان کابلی در سال 1276 هجری شمسی (1898م) در منطقه دروازه لاهوری شهر کابل به دنیا امد و دروس ابتدایی را از خانواده خود فراگرفت مطالعاتش خصوصی و بیشتر در رشته های تاریخ و ادب و فلسفه و اجتماعیات و امثال آن بوده است. ایام جوانی اش مصادف با زمانی بود که در افغانستان مقدمات یک تحول اجتماعی آهسته آهسته پدیدار می شد. ا و در اواخر عهد امیر حیبب الله خان به جمع جوانان مشروطیت خواه پیوست و مطالعات خود را درتاریخ و اجتماعیات ادامه داد وی در سال 1296 در گمرگ خان اباد ولایت کندز مامور بود.
غبار در دوره امانی به مشاغل زیر اشتغال داشت :
· مدیریت جریده هفته وار «ستاره افغان» از زمستان 1298 تا تابستان 1299 (1919-1920) (این نشریه در دو صفحه با مضامین انتقادی و اصلاحی در مطبعه ی سنگی جبل السراج و باز در چاریکار (ولایت پروان) چاپ و نشر می شد.)
· ریاست یکی از شعب وزارت امنیه عمومیه: 1299- 1300 (1920-1921)
· عضویت هیأت تنظیمیه ولایت هرات: 1300
· معاونیت تصدی شرکت امانیه و نمایندگی تجارتی در نمایشکاه مسکو: 1303 (1924)
· کاتب وزارت مختاری افغانستان در پاریس: 1305 (1926)
· مدیریت گمرکات ولایت قطغن و بدخشان: 1306 (1927)
· وکالت انتخابی شهریان کابل در لویه جرگه پغمان: 1307 (1928)
در دوره نادر شاه :
§ سرکاتب وزارت مختاری افغانستان در برلین: 1309 (1930) غبار از این وظیفه استعفا کرده و به افغانستان بر می گردد و در مبارزه بر ضد استبداد نادرشاه مستقیماً دخیل می شود.
§ عضویت انجمن ادبی کابل: 1310-1311 ( 1931-1932)
§ محبوس سیاسی: 1312-1314 (1933-1935). (از سبب تروری که در سفارت خانه دولت انگلیس در کابل از طرف یک افغان بنام محمد عظیم خان به عمل آمد و سه نفر از مربوطین آن سفارت کشته شدند.)
§ تبعید سیاسی در ولایت فراه و قندهار از جهت حادثهء مذکور: 1314-1321 ( 1935-1942)
§ عضویت انجمن تاریخ در کابل: 1322-1327 (1943-1947)
§ نماینده ی انتخابی شهریان کابل در دورهء هفتم شورای ملی: 1328-1330 (1949-1951)
§ مؤسس و منشی حزب وطن و مؤسس و صاحب امتیاز جریده ی وطن ارگان حزب: 1329-1330 (1951-1952). (جریده ی وطن که در چهار صفحه با روش انتقادی در مطبعه ملی چاپ می شد در سال 1330(1951) از طرف حکومت توقیف و حزب وطن در سال 1331 (1952) از طرف حکومت ممنوع شناخته شده و بعداً در سال 1335 (1956) انحلال آن رسماً از سوی حکومت اعلام گردید.)
§ محبوس سیاسی : 1331-1335 (1952-1956)
§ 1335-1356 (1956-1978): مدت بیست سال دیگر غبار،روزنامه نگار، نویسنده و مورخ، در اثر مراقبت و فشار خانواده ی حکمران مجبور شده بود که در منزل خویش مشغول فعالیت های سیاسی، مطالعه و یا تالیف باشد. غبار در همین دوره کتاب افغانستان در مسیر تاریخ را نوشت. در طول این مدت، دولت به هر وسیله که می شد از نشر جریده، مقاله و یا کتاب از طرف غبار ممانعت می کرد. حکومت در همین دوره جلد اول افغانستان در مسیر تاریخ را توقیف نمود. و همچنین از انتخاب شدن غبار در شورا در دورهء دوم "دموارسی دولتی" جلوگیری کرد.
§ وفات: 16 دلو 1356 (5 فبروری 1978) . چند ماه قبل از سقوط دولت داودخان، میر غلام محمد غبار که برای معالجه ی مریضی معده به برلین غربی رفته بود وفات نمود. وی را در شهدای صالحین در شهر کابل دفن نمودند
غبار در لویه جرگه های پغمان 1303 و 1307 نماینده مردم کابل بود و افکار جوانان افغان را مانند یک عضو دست چپی نمایندگی میکرد در سال 1310 به عضویت انجمن ادبی کابل پذیرفته شد و سلسله مقالات (افغانستان و نگاهی به تاریخ ان ) را می نوشت تااینکه در سال 1311 در محبس سرای موتی کابل زندانی سیاسی گردید و تا سال 1315 در زندان بسر برد و بعدا به یکی از قرای دوردست ولایت فراه تبعید گردید و تا سال 1317 در ولایت فراه بود و بعدا به قندهار اورده شد که در انجا کتاب احمد شاه بابا را تالیف کرد و در سال 1320 دوباره به کابل امد و مدتی هم جریده انیس را منتشر میکرد. در انتخابات شورا به حیث نماینده مردم ولایت کابل انتخاب گردید و بعدا به تاسیس «حزب وطن» و نشر جریده هفتگی«وطن» پرداخت و وی در انتخابات دوره هشتم دوباره به نمایندگی مردم کابل انتخاب شد و در طی مظاهره که مردم کابل به طرفداری وی کردند دستگیر و مدت 8 سال را دوباره را حبس گذراند و در سال 1339 از حبس رهایی یافت و در عین زمان کتاب افغانستان در مسیر تاریخ می نوشت .
مرحوم غبار در اواخر عمر مریض گردیده و در 16 دلو سال 1356 در یکی از شفاخانه های برلین درگذشت .وی یک انسان بسیار ترقی خواه و وطندوست بود و قلم نیرومندی در تاریخ ، ادبیات و سیاست و اجتماعیات داشت . مرحوم غبار یکی از چهره های نقاد و دموکراسی خواه بود که در مراحل ترقی خواه و تجدد و حرکات ادبی و سیاسی افغانستان نقش کافی داشت و متحمل رنجهای فراوان دید و در حدود 14 سال را در زندان گذراند و گاهی وی این بیت را زمزمه میکرد :
شعمها برده ام از صدق بخاک شهدا تادل و دیده خونابه فشانم دادند
غبار مرد دانشمند و ظریف و گویا بود، با نفوذ کلام و استدلال قوی میتوانست جوانان را بدور خود جمع نماید. بزگترین اثر غبار «افغانستان در مسیر تاریخ» در دو جلد است. این شاهکار علمی موثق ترین و دقیقترین وقایع تاریخی افغانستان را با قوت بیان و ظرافت ادبی برشتة تحریر در آورده است.
آثار مرحوم غبار :
1. : افغانستان و نگاهی به تاریخ ان
2. : احمد شاه بابا
3. : جلد اول "افغانستان در مسیر تاریخ" 1346، مطبعه عمومی کابل که از طرف دولت توقیف گردید.
4. جلد دوم "افغانستان در مسیر تارریخ": در سال 1973 در کابل تحریر گردید که سالهای پر ماجرای ربع دوم قرن بیستم را در بر می گیرد.به خاطر استبداد رژیم وقت چاپ کتاب در آن زمان ممکن نمی گردد و در سال 1999 در امریکا به چاپ می رسد.
5. : خراسان (رساله)
6. : افغانستان به یک نظر.
7. : تاریخ افغانستان (از ظهور اسلام تا سقوط طاهریان)
8. : تاریخ ادبیات دری افغانستان در قرون اخیر (کتاب درسی وزارت معارف)
روانش شاد باد !
مولوی عبدالرؤف خان قندهاری (خاکی)
استاد عبدالرب خان قندهاری خاكی